Przestrzeganie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP) stanowi podstawowy obowiązek zarówno pracodawcy, jak i pracowników. Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy pracodawca ma obowiązek chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki, zwracając szczególną uwagę na:

  • organizowanie pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy,
  • zapewnienie przestrzegania w firmie przepisów oraz zasad w zakresie BHP,
  • usuwanie uchybień,
  • reagowanie na potrzeby w zakresie BHP oraz dostosowanie środków podejmowanych w celu doskonalenia istniejącego poziomu ochrony zdrowia i życia pracowników, biorąc pod uwagę zmieniające się warunki wykonywania pracy,
  • uwzględnianie ochrony zdrowia pracowników młodocianych, pracownic w ciąży lub karmiących piersią oraz pracowników niepełnosprawnych w ramach podejmowanych działań profilaktycznych,
  • zapewnienie wykonania nakazów, wystąpień, decyzji i zarządzeń wydawanych przez organy nadzoru nad warunkami pracy,
  • zapewnienie wykonania zaleceń społecznego inspektora pracy (jeżeli stanowisko zostało ustanowione w zakładzie pracy)

Pomimo, że BHP dla pracowników oraz pracodawców najczęściej kojarzy się z obowiązkiem odbycia szkoleń, zagadnienie to jest zdecydowanie szersze. Właściwe wypełnienie obowiązków z zakresu BHP może być kluczowe w następujących sytuacjach:

  • wypadek przy pracy – podczas ustalania przyczyn i okoliczności wypadku uwzględnia się stopień w jakim pracodawca wywiązał się ze swoich obowiązków. Jeżeli przyczyną wypadku było zaniedbanie w obszarze BHP, pracodawca może otrzymać dotkliwą karę finansową. Jeżeli wypadek zostanie natomiast zakwalifikowany jako zbiorowy, ciężki lub śmiertelny przepisy przewidują karę pozbawienia wolności. Należy także wspomnieć o potencjalnych odszkodowaniach, których może domagać się poszkodowany lub jego rodzina.
  • Kontrola PIP – w przypadku każdej kontroli inspektorzy PIP dokonują sprawdzenia czy przedsiębiorstwo przestrzega ustawowych obowiązków w zakresie BHP. W sytuacji uchybień inspekcja może nałożyć na przedsiębiorstwo karę finansową.
  • spory z ubezpieczycielami – praktycznie każde przedsiębiorstwo posiada różnego rodzaju polisy, zarówno majątkowe jak i osobowe. Powszechną praktyką wśród ubezpieczycieli przed wypłatą odszkodowania jest ustalenie, czy pracodawca nie dokonał zaniedbania, przyczyniają się do powstania szkody lub uszczerbku na zdrowiu pracownika.

Praktyka BRK wskazuje, że podczas kontroli PIP w przedsiębiorstwach transportowych, inspektorzy sprawdzają najczęściej następujące aspekty z zakresu BHP:

  • szkolenia wstępne i okresowe – zgodnie z przepisami pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez szkolenia w zakresie BHP. Szkolenie wstępne obejmujące zarówno część ogólną, jak i stanowiskową powinno odbyć się w pierwszym dniu pracy. Wielu pracodawców zapomina, że po roku od szkolenia wstępnego pracownik powinien odbyć szkolenie okresowe, które następnie należy powtórzyć raz na 3 lata.
  • oceny ryzyka zawodowego – stanowi zestawienie wszelkich zagrożeń w środowisku pracy, które mogą być powodem urazu lub pogorszenia się stanu zdrowia pracownika. Ponadto ocenie ryzyka zawodowego powinny znaleźć się metody przeciwdziałania zagrożeniom i ich eliminacji. Pracodawca powinien przygotować kartę oceny ryzyka zawodowego na poszczególnych stanowiskach pracy, a następnie zapoznać z nią pracowników. Pracownik powinien na piśmie potwierdzić zapoznanie się z przedstawionymi dokumentami.
  • odzież roboczą – zgodnie z kodeksem pracy, pracodawca zobowiązany jest do zapewnienia pracownikowi odzieży jeżeli odzież własna pracownika może ulec zniszczeniu lub znacznemu zabrudzeniu lub podyktowane jest to względami technologicznymi, sanitarnymi lub bezpieczeństwem i higieną pracy. Pracodawca powinien prowadzić ewidencję wydanej odzieży roboczej. Przepisy dopuszczają również w pewnych okolicznościach możliwość wykorzystania odzieży własnej przez pracownika. W takiej sytuacji pracodawca powinien wypłacić tzw. ekwiwalent za pranie odzieży roboczej w wysokości ustalonej w wewnątrzzakładowych przepisach (np. zarządzeniu).
  • Dokumentacja związana z wypadkami przy pracy – zakład pracy powinien prowadzić ewidencję zaistniałych wypadków przy pracy, a także posiadać protokoły powypadkowe.

Każdy pracodawca zatrudniający do 100 osób powinien zapewnić również wykonywanie zadań służby BHP w swoim zakładzie pracy. W takiej sytuacji wyróżniamy 3 możliwe warianty spełnienia tego obowiązku:

  1. firmy zatrudniające do 10 pracowników ( do 20 jeżeli zakład pracy ma nie wyższą niż trzecią kategorię ryzyka) – zadania służby BHP może wykonywać pracodawca po odbyciu odpowiedniego szkolenia.
  2. firmy zatrudniające do 100 pracowników – zadanie służby BHP może wykonywać inny pracownik jeżeli posiada niezbędne kompetencje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.
  3. firmy zatrudniające powyżej 100 osób – zobowiązane są do utworzenia służby BHP

Zarówno w pierwszym, jak i drugim przypadku, w przypadku braku kompetentnych pracowników pracodawca może powierzyć wykonywanie zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy na podstawie umowy zlecenie. Specjalista taki musi posiadać wymagane w przepisach kwalifikacje.

Dokonując podsumowania podstawowych aspektów, jakie firma transportowa powinna zapewnić w ramach obowiązków BHP, należy wskazać:

  • przeprowadzanie szkoleń wstępnych i okresowych,
  • wyznaczenie osoby lub firmy odpowiedzialnej za wykonywanie zadań służby BHP.
  • dokonanie oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz zapoznanie z nim pracowników (na piśmie),
  • prowadzenie ewidencji wydanej odzieży roboczej dla każdego pracownika.

Wywiązanie się z powyższych obowiązków powinno zapobiec ewentualnym konsekwencjom w przypadku kontroli PIP, a także gdy nastąpi wypadek przy pracy.