Praca w porze nocnej i przerwy kodeksowe

1. Ustalenie pory nocnej na potrzeby rozliczenia czasu pracy kierowców

W przepisach występują dwa rodzaje pory nocnej,

  • Pierwsza pora nocna na potrzeby ustalenia dodatku za czas pracy w porze nocnej (tzw. pora nocna kodeksowa) obejmująca 8 godzin pomiędzy godziną 21:00, a 07:00 – firma określa  8 godzin w tym przedziale. Jeżeli kierowca będzie pracował w określonych godzinach np. od 22:00 do 06:00 to otrzyma za ten czas pracy dodatek w wysokości 20% stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia za pracę w danym miesiącu.
  • Druga pora nocna na potrzeby rozliczania czasu pracy kierowców obejmująca 4 godziny pomiędzy godziną 00:00 a 07:00 – firma powinna określić w obwieszczeniu lub regulaminie pracy cztery godziny ze wskazanego przedziału np. od 00:00 do 04:00. Wskazana pora nocna (tzw. kierowców) służy określeniu limitu 10 godzin pracy jeżeli pracownik wykonywał pracę we wskazanych godzinach.

Nie należy więc mylić wskazanych okresów ponieważ służą one do zupełnie innych zastosowań. Przewoźników powinna interesować przede wszystkim druga pora nocna (tzw. pora nocna kierowców).

2. Co zaliczamy do pracy kierowcy

Zgodnie z ustawą o czasie pracy kierowców do okresu pracy na potrzeby przepisów o limicie 10 godzin pracy, jeżeli wystąpiła praca w porze nocnej zaliczamy czas jazdy (symbol kierownicy) i innej pracy (symbol młotki). Do czasu pracy wliczamy również 15 minutową przerwę którą pracodawca jest obowiązany wprowadzić, jeżeli dobowy wymiar czasu pracy kierowcy wynosi co najmniej 6 godzin.  

Pod symbolem jazdy kierowca ewidencjonuje czas prowadzenia pojazdu

Pod symbolem innej pracy (młotki) kierowca ewidencjonuje czas przeznaczony na:

  • załadowywanie i rozładowywanie oraz nadzór nad załadunkiem i wyładunkiem;
  • nadzór oraz pomoc osobom wsiadającym i wysiadającym;
  • czynności spedycyjne;
  • obsługę codzienną pojazdów i przyczep;
  • inne prace podejmowane w celu wykonania zadania służbowego lub zapewnienia bezpieczeństwa osób, pojazdu i rzeczy;
  • niezbędne formalności administracyjne;
  • utrzymanie pojazdu w czystości;
  • czas poza przyjętym rozkładem czasu pracy, w którym kierowca pozostaje na stanowisku pracy kierowcy w gotowości do wykonywania pracy, w szczególności podczas oczekiwania na załadunek lub rozładunek, których przewidywany czas trwania nie jest znany kierowcy przed wyjazdem albo przed rozpoczęciem danego okresu

Do czasu pracy kierowcy nie wlicza się natomiast:

  • czasu dyżuru, jeżeli podczas dyżuru kierowca nie wykonywał pracy;
  • nieusprawiedliwionych postojów w czasie prowadzenia pojazdu;
  • dobowego nieprzerwanego odpoczynku.

Oznacza to tym samym, że limit 10 godzin obejmuje zasadniczo wszystkie czynności zawidencjonowane na tachografie jako jazda oraz inna praca. Ważne jest by kierowca prawidłowo ewidencjonował swój czas pracy oraz nie ewidencjonował innej pracy gdy nie ma takiej potrzeby. Warto również upewnić się, czy używany tachograf automatycznie nie ewidencjonuje innej pracy w sytuacji włączonego zapłonu, w takim przypadku kierowca powinien właściwie ustawić selektor podczas wykonywania przerwy lub przestoju w pracy.

Ogólna zasada związana z czasem pracy w porze nocnej

Jeżeli kierowca wykonuje pracę podczas tzw. pory nocnej kierowcy to limit jego czasu pracy w przeciągu 24 godzin od momentu pracy wynosi 10 godzin (jazdy i innej pracy). Odebrany odpoczynek dzienny nie odnawia limitu.

Rys 1. Zmiana robocza, a praca w porze nocnej

Rys 2. Zmiana robocza, a praca w porze nocnej – powstanie naruszenia

Przykład: Kierowca rozpoczął pracę w poniedziałek o godzinie 23:00, firma ustaliła porę nocną jako czas od 00:00 do 04:00. Kierowca wykonywał pracę we wskazanych godzinach. Łącznie do czasu odpoczynku dobowego kierowca przepracował 10 godzin (czas jazdy i innej pracy) oznacz to, że limit odnowi się dopiero o godzinie 23:00 we wtorek.

Przykład:  Kierowca rozpoczął pracę w poniedziałek o godzinie 23:00, firma ustaliła porę nocną jako czas od 00:00 do 04:00. Kierowca wykonywał pracę we wskazanych godzinach. Łącznie do czasu odpoczynku dobowego kierowca przepracował 8 godzin (czas jazdy i innej pracy) oznacz to, że po zakończeniu odpoczynku może przepracować jeszcze 2 godziny do godziny 23:00 we wtorek.

Przykład:  Kierowca rozpoczął pracę w poniedziałek o godzinie 23:00, firma ustaliła porę nocną jako czas od 00:00 do 04:00. Kierowca wykonywał pracę we wskazanych godzinach. Od godziny 23:00 do godziny 05:00 przepracował 6 godzin (czas jazdy i innej pracy). Następnie kierowca miał przerwę, która trwała do 10:00 (5 godzin), a następnie ponownie rozpoczął jazdę i pracował 4 godziny (czas jazdy i innej pracy) do 14:00. Po zakończeniu pracy wykonał odpoczynek 9 godzinny do 23:00. Łączny czas od momentu rozpoczęcia pracy do momentu wykonania odpoczynku wyniósł 15 godzin, natomiast norma 10 godzinnej pracy, jeżeli wystąpiła praca w porze nocnej została zachowana.

Przykład: Kierowca rozpoczął pracę w poniedziałek o godzinie 23:00, firma ustaliła porę nocną jako czas od 00:00 do 04:00. Kierowca wykonywał pracę we wskazanych godzinach. Od godziny 23:00 do godziny 05:00 przepracował 3 godzin (czas jazdy i innej pracy). Następnie do godziny 14:00 kierowca przepracował kolejne 6 godzin (czas jazdy i innej pracy). Po zakończeniu pracy wykonał odpoczynek 9 godzinny do 23:00. Łączny czas od momentu rozpoczęcia pracy do momentu wykonania odpoczynku wyniósł 15 godzin, natomiast norma 10 godzinnej pracy, jeżeli wystąpiła praca w porze nocnej została zachowana, gdyż czas jazdy i innej pracy wyniósł łącznie 9 godzin.

Przykład: Kierowca rozpoczął pracę w poniedziałek o godzinie 23:00, firma ustaliła porę nocną jako czas od 00:00 do 04:00. Kierowca wykonywał pracę we wskazanych godzinach. Od godziny 23:00 do godziny 09:00 przepracował 10 godzin (czas jazdy i innej pracy). Następnie od godziny 09:00 rozpoczął odpoczynek dobowy 9 godzinny, który zakończył o godzinie 18:00. Jeżeli rozpocznie jazdę lub wykona inną pracę od godziny 18:00 powstanie naruszenie ponieważ w przeciągu 24 godzin od momentu rozpoczęcia pracy, gdzie wystąpiła praca w porze nocnej – wykorzystał już 10 godzin pracy (czas jazdy i innej pracy). Oznacza to, że powinien rozpocząć pracę dopiero po godzinie 23:00 we wtorek.

Zrozumienie wskazanych przepisów jest kluczowe do właściwego planowania czasu pracy kierowców. Należy odróżnić co jest pracą w myśl wskazanych przepisów, a co nią nie jest. Powszechnie panuje błędne przekonanie, że limit 10 godzin oznacza sytuację w której jeżeli kierowca rozpocznie pracę np. o godzinie 23:00 w poniedziałek i będzie pracował w porze nocnej (np. 00:00-04:00) to niezależnie od liczby przepracowanych godzin (jazdy i innej pracy) limit skończy się mu o godzinie 9:00 we wtorek. Tak jak wcześniej wskazano w przykładach wszystko zależy od tego ile było w tym czasie faktycznie zarejestrowanej jazdy i innej pracy. Jak pokazują analizy czasu pracy kierowców dość rzadkie są sytuacje by podczas jednej zmiany roboczej czas jazdy i innej pracy wynosił więcej niż 10 godzin. Należy jednak uważać w sytuacjach gdy kierowca rozpoczyna nową zmianę roboczą w przeciągu 24 godzin od momentu, w którym rozpoczął zmianę roboczą gdzie wystąpiła praca w porze nocnej.

4. Obowiązkowe przerwy kierowcy tzw. kodeksowe

Kolejną nowości w znowelizowanej ustawie o transporcie drogowym jest wprowadzenie naruszenia związanego z nieudzieleniem obowiązkowej przerwy. Zgodnie z art. 13 ustawy o czasie pracy kierowców po sześciu kolejnych godzinach pracy kierowcy przysługuje przerwa przeznaczona na odpoczynek w wymiarze nie krótszym niż 30 minut, w przypadku  gdy liczba godzin pracy nie przekracza 9 godzin oraz w wymiarze nie krótszym niż 45 minut, w przypadku gdy liczba godzin pracy wynosi więcej niż 9 godzin. Przerwa może być dzielona na okresy krótsze trwające co najmniej 15 minut każdy, wykorzystywane w trakcie sześciogodzinnego czasu pracy lub bezpośrednio po tym okresie.

Standardowo kierowca wykonuje przerwę 45 minut po każdym 4,5 godzinnym okresie prowadzenia pojazdu (która może być podzielona w układzie 15+30 minut). Jeżeli więc wykona przerwę 45 minut w przeciągu 6 sześciu kolejnych godzinach pracy wszystkie normy mamy zachowane. Sytuacja gdy powstanie naruszenie może natomiast dotyczyć sytuacji gdy kierowca wykonuje na przemiennie jazdę i inną pracę. W takiej sytuacji może się okazać, że czas jazdy wynosi 3 godziny, a czas innej pracy 4 godziny. W takiej sytuacji nie miał oczywiście obowiązku wykonania przerwy 45 minutowej zgodnie z rozporządzeniem 561/2006/WE gdyż nie wypracował jeszcze 4,5 godzin jazdy. Natomiast powinien był wykonać co, najmniej 30 minutową przerwę przed upływem 6 godzin od momentu rozpoczęcia pracy.

Rys. 3. Obowiązkowa przerwa kierowcy

Przykład: Kierowca rozpoczyna pracę o godzinie 10:00, a następnie na przemian prowadzi pojazd i wykonuje inną pracę do godziny 17:00 (czas jazdy wynosi 3,5 godziny, czas innej pracy 3 godziny). W takim przypadku powstaje naruszenie ponieważ do godziny 16:00 powinien był wykorzystać przerwę 30 minutową.

Przykład: Kierowca rozpoczyna pracę o godzinie 10:00, a następnie prowadzi pojazd do 14:30, po czym wykonuje przerwę 45 minutową. Po zakończeniu przerwy przeprowadza załadunek, który ewidencjonuje jako inna praca, trwający 2 godziny. Łączny czas pracy wynosi 6,5 godziny – przed upływem 6 godziny pracy kierowcy wykorzystał przerwę zgodnie z przepisami rozporządzenia 561/2006/WE a więc zachował normę, o której mowa w art. 13 ustawy o czasie pracy kierowców.

 

Przykład: Kierowca rozpoczyna pracę o godzinie 10:00, a następnie prowadzi pojazd do godziny 14:00, następnie wykonuje rozładunek pojazdu trwający 4,5 godziny (inna praca) do godziny 18:30. W dalszej kolejności wykorzystuje 30 minut jazdy celem dojazdu do parkingu. Łączny czas pracy w tym przypadku wynosi 9 godzin (jazda i inna praca), a więc powstaje naruszenie ponieważ zgodnie z przepisami powinien odebrać przerwę 45 minutową do godziny 16:00, pomimo że zgodnie z rozporządzeniem 561/2006/WE nie miał takiego obowiązku (do godziny 16:00 nie wykorzystał 4,5 godzin jazdy).

Wskazane przepisy mogą być szczególnie uciążliwe w przypadku kierowców, którzy wykonują pracę mieszaną tj. prowadzą pojazd i wykonują czynności innej pracy (np. załadunek). By nie występowało naruszenie związane z nieudzieleniem wymaganej przerwy ważne jest by kierowca prawidłowo ewidencjonował swój czas pracy oraz nie ewidencjonował innej pracy gdy nie ma takiej potrzeby.  Warto również upewnić się, czy używany tachograf automatycznie nie ewidencjonuje innej pracy w sytuacji włączonego zapłonu, w takim przypadku kierowca powinien właściwie ustawić selektor podczas wykonywania przerwy lub przestoju w pracy.

Zapraszamy do śledzenia naszego profilu na Facebooku gdzie informujemy o  bieżących zmianach oraz przedstawiamy rady w zakresie czasu pracy kierowców.

BRK NA FACEBOOK

BRK dokłada wszelkiej staranności by artykułu były aktualne, jednocześnie nie ponosi odpowiedzialności za informacje w nich zawarte.